قائم‌مقام فرهنگستان علوم اسلامی گفت:  علاوه بر پالايش و تحول در مبانی در علم دينی بايد روش علم متحول شود؛ لذا برای تحول در مبانی، اهداف و نظريه‌ها، بايد روش علم دين هم متحول شود. 

  
به گزارش روابط عمومی کانون اندیشه جوان به نقل از خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، سلسله نشست علم دينی با حضور حجت الاسلام و المسلمين عليرضا پيروزمند، قائم مقام فرهنگستان علوم اسلامی قم، امروز 11 ارديبهشت در سالن شهيد مطهری دانشكده علوم اجتماعی و علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايی برگزار شد.

حجت الاسلام والمسلمين عليرضا پيروزمند، با اشاره به اين موضوع كه فرهنگستان علوم اسلامی پيشتاز بحث علم دينی بوده است اظهار كرد: در ابتدای امر رابطه ميان حكم و شريعت اسلام يكی از مسائل مورد توجه بود به اين معنی كه موضوعات را چگونه بايد شناسايی كرد؟ و اين‌كه بر چه مبانی و با چه منطق و گرايشی اين امر محقق می‌شود؟ برای پاسخ به اين پرسش‌ها نخست موضوع اقتصاد اسلامی مد نظر بود. اوائل انقلاب بحث اقتصاد به جهت حضور سوسياليسم و ليبراليسم لازم و جدی بود؛ زيرا اقتصاد اسلامی در مبنا با سرمايه‌داری و سوسياليستی متفاوت هست.

وی افزود: در ادامه متوجه ابن موضوع شديم كه نيازمند علوم انسانی اسلامی هستيم؛ زيرا اقتصاد بخشی از آن است و همچنين برای اين‌كه به يك روش جامعی برسيم بايد فلسفه روش را توليد كنيم به عبارت ديگر بايد مبنای روش‌سازی را به دست بياوريم؛ بنابراين پيشينه بحث به ما اهميت علم دينی را نشان می‌دهد و اين‌كه علم دينی چه مشكلاتی را می‌تواند برای ما مرتفع كند.

پيروزمند با بيان اين پرسش كه موضوع علم دينی چيست؟ ادامه داد: برای علم دينی سه معنا محتمل است كه يكی از آن‌ها مد نظر قرار می‌گيرد؛ نخست مطلق شناخت و آگاهی علم است، چه بسيط و چه مركب. دوم علوم تجربی(science) به عبارت ديگر علوم آزمون‌پذير و حسی و آخرين معنای محتمل نظريه‌پردازی حول حل مسائل فردی و اجتماعی است. و آنچه مدنظر ماست همين معنای سوم است.

قائم مقام فرهنگستان علوم اسلامی قم، تصريح كرد: به دليل حاكميت نگرش پوزينيويستی اين باور پيش آمده كه علم يعنی آنچه تجربه‌پذير و محدود است، اما اگر در علوم اجتماعی، حتی در فلسفه و فقه نظريه‌پردازی شد بحث از علم دينی آنجا مطرح است. ولو اين‌كه كيفی و بنيادی باشد نه كاربردی.

وی با اشاره به ضرورت پرداختن به علم در دو منظر بيان كرد: علم از دو منظر ضرورت دينی و ضرورت عينی مورد توجه است و اسلام به عنوان دين خاتم و جامع و جهان‌شمول است و به همين دليل تا عصر ظهور پاسخ‌گو است، و تنوع نيازها و شرايط زيست‌محيطی و فناوری و محصولات هيچ كدام باعث نمی‌شود طراوت دين از دست برود.

پيروزمند اضافه كرد: حالا اين دين با ويژگی‌های فوق برای عينيت يافتن و جريان يافتنش برای شرايط نو به نوی دنيای جديد چه الزاماتی را دارد؟ بعضی از انقلابی‌ها تصورشان بر اين بود كه احكام اسلام كه مشخص است. موضوعات را هم كه شناختش وظيفه فقيه نيست. به وسيله كارشناسی موجود اين موضوع‌شناسی اتفاق می‌افتد. پس جريان احكام در شرايط عينی جامعه هيچ مانعی ندارد اين حرف مشكلات زيادی داشت. در پاسخ بايد گفته شود كه احكام اسلام به معنای عام آن محترم اما ما احتياج به دانش اجتماعی مناسب داريم به عبارت ديگر مديريت اسلامی، افتصاد اسلامی و غيره بايد توليد شود تا واسطه جريان دين در عينيت باشد. اين‌ها نرم افزار اداره و مديريت جامعه‌اند.

وی ادامه داد: ارتباط بين احكام و عينيت، رابطه مستقيم نيست بلكه واسطه‌ای متنوع و تأثيرگذار می‌خواهد و اگر اين تناسب ايجاد نشود فرهنگ ديگری در عينيت تحقق پيدا می‌كند. ضرورت جريان دين در عينيت ولو ما رقيب و دشمن نداشته باشيم اين را اقتضا می‌كند هرچند در عصری زندگی می‌كنيم كه در طرف مقابل ما‌، مدعی وجود دارد. پس در چنين شرايط و عصری، متدين به دين بودن به چيست؟

اين مدرس حوزه و دانشگاه افزود: در چنين شرايطی اگر بخواهيم بقا داشته باشيم، و بالاتر از آن جهانی‌سازی مبتنی بر فرهنگ اسلام را رقم بزنيم از بستر توليد نرم افزار تمدن اسلامی می‌گذرد. اين توليد نرم‌افزار جان‌مايه‌اش تحول علوم انسانی است. مجموعه علوم انسانی متحول شده توان تمدن‌سازی دارد.

وی با اشاره به سير تاريخی از علم در اروپا اظهار كرد: قبل از رنسانس و قرون وسطی همه علوم را مستقيم يا غير مستقيم به علوم الهی بر می‌گردانند. اين امر در قرون وسطی كم‌رنگ‌تر شد و متافيريك (ماوراء ماده) جای علوم الهی را گرفتند. بعد از رنسانس اين هم رخت بربست. و عالم حس و تجربه‌گرايی شكل گرفت. در حال حاضر در غرب علم الهی دوباره توسط ارباب كليسا مطرح می‌شود. با اين ايده كه بايد نگرش توحيدی در علوم جاری بشود

پيروزمند افزود: اين جريان در ايران بعد از انقلاب فرهنگی و تعطيلی دانشگاه‌ها شروع شد و حاصل اوليه آن دفتر همكاری حوزه و دانشگاه بود كه بعدا به خاطر برخی مسائل نتوانست به آنچه مدنظرش بود برسد. هرچند امروزه يك خيزش جديد و يك مطالبه نويی در نسل حاضر شكل گرفته است و بايد از اين سرمايه به خوبی استفاده كرد.

وی با بيان برخی جريان‌های مطرح در خصوص علم دينی اظهار كرد: برخ معتقدند كه اسلامی شدن علم به رفع تعارض گزاره‌ها يا نظريه‌های معارض با اسلام در علوم مختلف است. برخی هم معتقدند كه علاوه بر اين بايد در مبانی اين علوم هم تأمل كرد. جريان ديگری مطرح است كه ما احتياج به تحول در روش‌ها هم داريم؛ يعنی علاوه بر پالايش و تحول در مبانی بايد روش علم متحول شود. پس برای تحول در مبانی، اهداف و نظريه‌ها بايد روش علم هم متحول شود.

يادآور می‌شود اين نشست دومین نشست از سلسله نشست های درباره علم دینی بود که  با همكاری كانون انديشه جوان و بسيج دانشجويی دانشكده علوم اجتماعی و ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايی برگزار شد.